Herdenking 400 jaar openbare kruisweg te Veurne

Deze kruisweg werd te Veurne voor het eerst ingericht in 1626 door Jacob Clou, Norbertijn van de Veurnse Sint-Niklaasabdij.  Hij gebruikte daarbij bezinningsteksten uit het boek Sponsus Sanguinum ofte den Bloedighen Bruydegom onser Zielen van Michiel Zachmoorter (Antwerpen, 1623).  Bij elke statie geeft dit boek een afbeelding met daarbij horende meditaties en gebeden.  Deze teksten werden voorgelezen bij de kruisweg te Ekkergem bij Gent, waar Zachmoorter pastoor was voor hij landsdeken van Deinze werd.  Jacob Clou had die kruisweg in 1625 leren kennen en nam zich meteen voor, een gelijkaardige kruisweg in zijn woonplaats te organiseren.

Te Ekkergem is de kruisweg al lang verdwenen, maar te Veurne bestaat hij nog altijd.  Dit is te danken aan het broederschap Sodaliteit van de Gekruisigde Zaligmaker, door Clou in 1637 gesticht met de opdracht, het lijden van Christus t beschouwen en in het bijzonder hiervoor de door hem gestichte openbare kruisweg in stand te houden.

Typisch voor deze kruisweg is, dat hij niet het gebruikelijke aantal van 14, maar 18 staties telt naast twee ongenummerde staties, dus twintig haltes in totaal.  De staties bevinden zich grotendeels op het openbaar domein.   Enkele dagen voor de eerste kruisweg plaats vindt, hangen enkele vrijwilligers deze staties op aan gevels in de binnenstad ; na de laatste kruisweg worden ze weggenomen en opgeborgen tot het volgend jaar. 

Bij elke statie in de kerken en de straten van Veurne worden nog de 17^de-eeuwse bezinningsteksten voorgelezen.  Deze zijn geschreven in een levendige, visuele en affectieve stijl en gericht op het verwekken van emotionele bewogenheid. Mede-lijden in de beide betekenissen van het woord vormt er de leidraad van. 

De Sodaliteit wil het eeuwfeest vieren en in het geheugen laten blijven hangen door enkele bijzondere initiatieven in 2026. 

Uitgifte van een bijzondere affiche

Op deze affiche staat een reproductie van het schilderij “De nachtelijke kruisweg te Veurne” van Georges Verschingel.

De affiche vermeldt de data van de kruiswegen in 2026 en info over de tentoonstelling “De Sodaliteit en de openbare kruisweg”.  De data van de kruisweg in 2026 vindt u hier :  Wanneer.

Nieuwe staties

De staties die al meer dan honderd jaar in de straten aan gevels worden opgehangen, blootgesteld aan wisselvallig voorjaarsweer, vertonen slijtage. 

Alle worden ze dit jaar vervangen, behalve de 11^de statie (Simon van Cyrene), een mozaiek in de zijgevel van de voormalige pastorie van Sint-Walburga, in 1926 aangebracht n.a.v. de 300^ste verjaardag van de kruisweg.

In totaal worden zo 12 staties vervangen door reproducties van afbeeldingen uit Ekkergem.  In 1623 maakten de organisatoren van de kruisweg aldaar, die zoals al gezegd model stond voor de kruisweg te Veurne, een fraai verlucht, ingebonden manuscript met de Spaanse vertaling van de teksten van deze kruisweg voor aartshertogin Isabella, die dat jaar de kruisweg te Gent zou komen bijwonen samen met haar opperbevelhebber Spinola.  In het historisch manuscript staan miniaturen met de afbeeldingen van de verschillende staties. 

Het KIK-IRPA nam in 2023 foto's  van het manuscript, die de Sodaliteit nu aanwendt voor de opmaak van de nieuwe staties.

Voorts krijgen deze een hedendaagse aanblik.  De afbeeldingen uit Akkergem worden immers afgedrukt op dibond (weerbestendige aluminium platen).  De afbeeldingen worden op de dibondplaat zwart omrand ; op deze rand komen bovenaan de jaartallen 1626 en 2026, met ertussen het wapen van de Sodaliteit en onderaan het nummer en onderwerp van de statie en de bronvermelding van de afbeeldingen, zoals gevraagd door het KIK-IRPA.  De nieuwe staties vormen dus de brug tussen Ekkergem en Veurne enerzijds en de 16^de - en 21^ste -eeuwse kruisweg anderzijds.

Hier kunt u de nieuwe staties vinden, samen met de teksten die erbij worden voorgelezen : Teksten

Slotplechtigheid na de kruisweg op Goede Vrijdag

Op 3 april 2026 begint om 20 uur de laatste kruisweg.  Na het afsluiten ervan vindt in de Sint-Walburgakerk een sfeervolle slotplechtigheid plaats.  Deze wordt met passende sobere gregoriaanse gezangen opgeluisterd door de Schola Idesbaldus onder leiding van Jan Vermeire.  Tijdens de slotplechtigheid kunnen de deelnemers aan de kruisweg het prachtig reliekschrijn van het Heilig Kruis aanschouwen en vereren.  Dit waardevolle kunstobject verlaat de kerkschat maar een paar keer per jaar.

Bisschop Lode Aerts heeft toegezegd, de kruisweg op Goede Vrijdag met ons mee te stappen en voor te gaan in de slotplechtigheid.

Tentoonstelling “De Sodaliteit en de openbare kruisweg”

Deze expositie vindt plaats van 14 maart (halfvasten) tot en met 26 april 2026 (erfgoedzondag) in de Sint-Walburgakerk te Veurne.

Het werk van Michiel Zachmoorter is er te bekijken en dank zij een slidereeks op tablet te doorbladeren, alsook de pagina’s van het Gentse Spaanstalige manuscript uit 1623, gemaakt voor aartshertogin Isabella toen zij te Akkergem de kruisweg kwam volgen.

Van de tentoonstelling maken ook een aantal schilderijen die de kruisweg van de Sodaliteit voorstellen, deel uit.

De 19de eeuwse, onlangs gerestaureerde standaard van de Sodaliteit, die wordt bewaard in het Huis van de Sodaliteit, wordt aan het publiek getoond, evenals een kruisweg van de schilder José van Gucht, die deel uitmaakt van het cultuurdepot van de Stad Veurne.

Oude foto’s van de kruisweg tonen hoe deze in de 20ste eeuw verliep en geven er blijk van dat deze kruisweg nog grotendeels ongewijzigd is gebleven bij zijn 400ste verjaardag in 2026.